Bekijk Hoe fraudegevoelig is het afgeven van een volmacht? ANP

Zo'n 9,5 miljoen stemmen zijn er uitgebracht bij de laatste verkiezingen. Bijna tien procent daarvan kwam binnen via een volmacht. 50PLUS-woordvoerder Ton Luiting vertelt hoe hij machtigingen binnenhaalde.

Fraude

50PLUS-kandidaat en persvoorlichter Ton Luiting heeft voor de verkiezingen acht mensen gevraagd om hun volmacht zodat hij op 50PLUS kon stemmen. Dat vertelt hij vanavond in Nieuwsuur. In totaal gebruikten 866.659 Nederlanders een volmacht bij de laatste verkiezingen, zo blijkt uit cijfers van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Dat is 9,2 procent van het totaal aantal uitgebrachte stemmen. Politicoloog Kees Aarts meent dat de kieswet moet worden aangepast om fraude te voorkomen.

Twee machtigingen

Ton Luiting: "Je kan natuurlijk voor twee mensen stemmen. En dan zeg je tegen iemand die eigenlijk geen zin heeft of oud is: 'zal ik voor jou stemmen? Machtig me'. En dan neem je die stem mee. En: 'Is het goed dat ik op 50PLUS stem?" Omdat je per persoon maar twee machtigingen mag meenemen naar het stembureau, verdeelde Luiting de overige volmachten onder zijn vrouw, zoon en kennissen.

Breed ingezet

In de kieswet staat dat 'degene die stelselmatig personen aanspreekt of anderszins persoonlijk benadert' om hun volmacht af te geven strafbaar is. Luiting zei in eerste instantie dat hij het vragen naar volmachten 'heel breed' heeft ingezet.

In een reactie op de uitzending van Nieuwsuur zegt hij dat het uitsluitend om acht machtigingen gaat die hij in het verpleeghuis van zijn stiefmoeder heeft gevraagd en dat hij die mensen kent. Volgens Jan Nagel, partijvoorzitter van 50PLUS, is er van ronselen daarom geen sprake. Nagel: 'Luiting heeft het niet stelselmatig overal gevraagd. 50PLUS heeft dat als partij ook helemaal niet gedaan.'

Afschaffen

Politicoloog Kees Aarts vindt dat de regels rond het stemmen per volmacht zouden moeten worden aangescherpt. In de meeste andere Europese landen is stemmen bij volmacht niet mogelijk of moeten mensen bij de autoriteiten een reden opgeven voor hun wens om iemand te machtigen. Aarts: "Dit open systeem dat we nu hebben - waarin je geen reden hoeft te geven, alleen hoeft te zeggen 'jij stemt voor mij' - dat moet je afschaffen."

Kritiek

Eerder uitte de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) al kritiek op het volmachtsysteem in Nederland. In 2010 schreven de waarnemers in hun evaluatierapport van de verkiezingen: "Er zou moeten worden nagedacht over (...) het verder reguleren van het stemmen bij volmacht om de wetgeving meer in lijn te brengen met internationale standaarden voor democratische verkiezingen."

Ook Jan Nagel vindt dat de kieswet moet worden aangepast. Nagel: "Dit systeem is oncontroleerbaar. De ruimte die de kieswet biedt zou verkleind moeten worden."

Vragen en/of opmerkingen? Mail de maker: Reijer.Zwaan@Nieuwsuur.nl en/of Christel.Voorn@Nieuwsuur.nl