Saskia Dekkers in Estland

Europa-correspondent Saskia Dekkers trekt voor Nieuwsuur heel Europa door op zoek naar grote en kleine verhalen. Zij maakt steeds gebruik van lokale journalisten. En de ene keer gaat dat beter dan de andere …… 

Er ligt een dik pak sneeuw en het is min negen. We staan voor de gesloten deur van een verveloos flatgebouw in een buitenwijk van Tallinn en wachten.

Typische Est
Aan het gezicht van Heili, onze producer, zie ik dat de situatie niet normaal is. Nu lezen we niet veel af aan Heili, dus dat is redelijk verontrustend. Ze is – zo omschrijft ze zichzelf – een typische Est. Die laat niets van emoties merken, leert ze ons de eerste dag. Niet op straat, waar niemand elkaar een blik waardig keurt. Niet onder vrienden waar niet wordt gezoend. Zelfs handen schudden is te amicaal. En een praatje op straat of in de tram is on-voor-stel-baar. Esten leven op zichzelf. Daarom is Estland, armste land van de eurozone, misschien zo bedreven in het opzetten van innovatieve internetbedrijfjes en creëerden de Esten het gratis telefoonprogramma Skype. Wie houterig communiceert is blij met elk contact via een apparaat.

Terughoudendheid
Maar wij staan op straat te klappertanden en wachten. Heili heeft haar mobiele telefoon al drie keer lang laten overgaan. Niemand reageert. Ze zucht. Zomaar aan de voordeur bellen vindt ze brutaal. Ze is voorzichtig, onze Estse journaliste. We trekken al drie dagen met haar op. Haar terughoudendheid is een studie waard. Juist deze zaterdag hebben we een afspraak, waar al veel over is gebeld: een dag thuis bij een caissière en haar vijf kinderen. Een vrouw die de eindjes aan elkaar knoopt (boodschappen met een verstreken datum en tweedehands kleren) Ze heeft beloofd te vertellen hoe de euro haar leven beïnvloed. Wij vrijmoedige Nederlanders vinden dat je dan best aan de bel mag trekken.

Wanhopig
Door de gammele intercom klinkt meteen een stem: de oudste zoon van de familie. Verbaasd, zo lijkt het. Zijn moeder werkt de hele dag. Het contact wordt verbroken. Heili kijkt ons wanhopig aan. Vandaag hoefde onze vrouw niet te werken in de supermarkt, dat weet ze zeker.

Pieter, mijn cameraman, zet zijn spullen even in de sneeuw. Het metalen statief is zwaar en ijskoud. Wat nu? Heili denkt dat de caissière gewoon thuis is. Ze wil niet meer en durft dat niet te melden. We kunnen niets meer doen.

Gevoelig
Het onderwerp ligt gevoelig. Een week lang zochten we naar een gezin waar we welkom waren. Veel mensen weigerden meteen. Anderen belden later toch weer af. Er is armoede, maar Esten willen dat niet laten zien. Uiterlijk vertoon is hier belangrijk. Vrouwen lopen mooi gekleed op straat, maar thuis kan de misère groot zijn. Zelfs als er geen eten is om kinderen te voeden, wordt niet snel om hulp gevraagd.

Trots
Er waait een ijzige wind en het interview dat een deel van de reportage zou bepalen gaat niet door. Het is onze laatste filmdag, om half zeven vliegen we terug. Onze producer tuurt naar de grond. Ze zwijgt. Degelijk werk afleveren is in Estland heel belangrijk heeft ze ons verteld. Esten zij trots op hun noeste arbeid. Ze zegt het niet hardop, maar wij voelen haar nederlaag.

Verlamd
De 34-jarige journaliste heeft hard voor ons gewerkt. Alle afspraken waren rond. Iedereen stond klaar op de vreemdste plekken in het land. Zevenhonderd kilometer reed ze in haar auto met ons rond, veel over zwaar besneeuwde wegen waar niet was gestrooid. Alle interviews vertaalde ze. Geen moeite was teveel. We brachten uren samen door en door onze aanhoudende nieuwsgierigheid komt ze los. ’s Avonds gaat ze mee uit eten en blijft steeds langer zitten. Ze neemt zelfs haar fotoalbum mee. Maar één mislukt interview en ze lijkt weer als verlamd.

Hoognodige
Wij proberen haar op te beuren. Veel is wel goed gegaan. Onze ontmoeting met vissers op het Peipsimeer was een succes. De jonge oprichter van een internetbedrijf had een interessant verhaal. We maken altijd meer afspraken dan nodig. Overal gaat wel wat mis. Maar Heili zegt alleen nog het hoognodige.

Lucht

Esten op straat

We interviewen die dag mensen op straat. Niet onze eerste keus en inderdaad, moeilijker dan anders. De meeste Esten doen alsof we lucht zijn. Een vreemde ervaring. Pas na lang volhouden blijft er iemand staan. Een Est van Russische afkomst. Even later nog meer Russische sprekers. Zij zijn niet schuw en vertellen boeiende verhalen. Over hun kleine pensioen en de toekomst van de euro. Ons geluk zit weer mee.

Franse zoenen
En Heili? Ze brengt ons zwijgend naar het vliegveld. Laat ons zwijgend onze koffers pakken. Blijft zelfs in de auto zitten en wil wegrijden. Maar dat wordt Pieter teveel. Hij haalt haar achter het stuur vandaan en geeft haar op zijn Frans twee zoenen. We gaan Estland missen en haar ook. Ik vertel haar dat we graag weer samen werken bij een volgend bezoek aan haar aparte land. Eerst kijkt ze verbaasd, maar moet dan lachen. Het ijs is weer gebroken.

Saskia Dekkers, correspondent Nieuwsuur. Volg @SaskiaDekkers op Twitter. De foto’s zijn van cameraman Pieter Nijdeken.